کلام اول

حال که به لطف خدا و به عشق همزبانان عزیزم در آستانه افتتاح وبسایت ارتباط درمانی هستم، مدتی را صرف فکر کردن به موضوع اولین یادداشتی که میبایست در صفحه منتشر شود ، کردم. مطالب بسیار زیادی هست که بنا به تجربه شغلی و رشته تخصصی خود، فکر میکنم میتواند برای افراد، زوجها، و خانواده ها مفید باشد. مطالبی از قبیل دلبستگی ، مهارتهای ارتباطی، تئوری سبک اسناد، تفکر سیاه و سفید و ارتباط آن با تراما، بت سازی و شخصیت پرستی، خشونت خانگی، انتخاب زوج و همسر، عاشق شدن و عاشق باقی ماندن و دهها مطلب مرتبط دیگر که همگی میتوانند کم و بیش مورد استفاده مخاطبین عزیز قرار بگیرد. نکته ای اما هست که با وجود ضرورت بسیار زیاد کمتر به آن پرداخته شده و آن چگونگی انتخاب مشاور و روانشناس است.
در بحث آسیب شناسی انتخاب روانشناس و مشاور میتوان به دو نکته اساسی اشاره کرد که یکی از آنها اهمیت ندادن به مسئله سلامت روان و دیگری کوچک شماردن علم روان شناسی و مشاوره در سطح خرد و کلان است.
مراقبت از سلامت روان، هنوز جای خود را در فرهنگ ما باز نکرده است. تعداد کسانی که فکر میکنند هرگونه اختلال در سلامتی روان به معنای دیوانگی است، هنوز بسیار بیشتر از کسانی است که به سلامت روان به عنوان یک مسئله زیستی و طبیعی مثل سلامت جسمانی نگاه میکنند. مثلا وقتی به افراد گفته میشود که اختلال شخصیت دو قطبی چیزی شبیه بیماری قند و حاصل بالا و پایین شدن نمک خون است و فرد باید تا پایان عمر مورد پایش قرار بگیرد و دارو مصرف کند، کمتر کسی این حرف را باور میکند. با وجود اینکه رویکرد مردم نسبت به روانشناسی و مشاوره بهبود قابل توجهی نسبت به چند دهه قبل یافته است، هنوز تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله زیادی داریم. حتی در میان اقشار بسیار تحصیلکرده هم کسانی که زیر بار مراجعه به مشاور نمیروند و یا اگر هم اینکار را بکنند، با شرمساری از دیگران پنهان میکنند، بوفور وجود دارند. امروزه در کشوری مثل امریکا در گفتگوهای روزمره به کرات افراد از وکیل خود نقل قول میکنند. گویی داشتن وکیل یک امتیاز به شمار میرود و نشان از آگاهی فرد یا شاید هم برخورداری او از امکانات مادی باشد. در مقابل خیلی خیلی به ندرت دیده می شود که کسی از مشاور و رواندرمانگر خود نقل قول کند. فکر میکنم تا رسیدن به روزی که افراد با افتخار بگویند مشاور من چنین گفت و چنان گفت راه طولانی در پیش داریم.
به علاوه حتی در میان کسانی که نسبت به مشاوره و روان درمانی نظر چندان منفی ندارند و این مسئله برایشان تابو محسوب نمیشود هم، افرادی که به اهمیت این مسئله واقف هستند، حائز اکثریت نمی باشند. البته آن افراد به طور کلی به سلامتی اعم از جسمی و روحی زیاد اهمیت نمی دهند ولی باید گفت اهمیت سلامت روان از سلامت جسمانی بیشتر است. بنظر میرسد این افراد معتقدند که مشکلات رفتاری و اختلالات روانی به خودی خود به مرور زمان حل خواهد شد. بعضی دیگر هم برای حل این معضلات توصیه هایی دارند که ریشه در عدم آگاهی عمومی دارد؛ مثل اینکه میگویند ازدواج کند حالش خوب میشود…بچه دار شوند دیگر دعوا نخواهند کرد…افسردگیش مال بیکاری است و …به نظر این افراد مراجعه به مشاور و روانشناس کار بیهوده ای است که مختص آنهاست که پول زیاد باد آورده دارند و از سوی گذشته روانشناسان همه خودشان دیوانه هستند…بروند یک فکری برای خودشان بکنند!
تصور اینکه حتی کسانی که هیچ مشکلی ندارند، میتوانند از خدمات مشاوره و روان درمانی بهره ببرند نیز، برای خیلی ها دشوار است. هزینه متوسط یک مجلس عروسی (فقط جشن) در کشور امریکا حدود سی هزار دلار است. در ایران هم گمان نمیرود که از این کمتر باشد. اگر یک سرشماری انجام شود و طی آن از عروس و دامادها پرسیده شود که آیا قبل از ازدواج به مشاور مراجعه کردند یا نه، تصور نمیکنم تعداد پاسخ های مثبت، درصد قابل توجهی را تشکیل بدهد. در حالیکه هزینه مراجعه به مشاور ازدواج با سایر هزینه های جشن عروسی اصلا قابل مقایسه نیست و بعلاوه این هزینه واقعا یک سرمایه گذاری به شمار میرود.
کوچک شماری رشته روانشناسی و مشاوره یک معضل فراگیر است که گاه در میان افرادتحصیلکرده سایر رشته ها هم مشاهده میشود. به شخصه ، تا کنون رشته ای ندیده ام که به اندازه مشاوره و راهنمایی مظلوم واقع شده و دست کم گرفته شده باشد. هرکسی به خودش اجازه میدهد در این زمینه اظهار نظر کند و مردم هنگام بروز مشکل از همه کمک میخواهند و به حرف همه گوش میکنند ولی به متخصص مشاوره و روانشناسی کمتر مراجعه میکنند. خیلی ها فکر میکنند که روانشناسی علم خاصی نیست، هرکس با درجاتی از درایت و تجربه و شاید هم اندکی مطالعه میتواند در این زمینه صاحب نظر باشد. همین امروز در حال نگارش این سطور، در یکی از شبکه های اجتماعی راجع به کتاب مصوری برای کودکان در زمینه پیشگیری از تعرض جنسی که در دست تدوین دارم صحبت کردم و اینکه وقت کافی برای تمام کردن آن ندارم. یکی از دوستان پیشنهاد کمک داد. خوشحال و پرسیدم که رشته اش چیست. پاسخ داد : دیپلم ریاضی دارم ، کتاب زیاد خوانده ام و دستی هم در قلم دارم! وقتی تشکر کردم و برایش توضیح دادم که جهت کار تخصصی باید حداقل فوق لیسانس و لایسنس داشته باشد، تعجب کرد و گمان نکنم زیاد جدی گرفت. بارها پیش آمده که دوستان در مورد مباحث روانشناختی و مشاوره اظهارنظرهای تخصصی میکنند و ابتدا یا انتهای حرفشان میگویند “من خودم به روانشناسی علاقه دارم!”

nore-pic-1

بی توجهی مسئولین رسانه های گروهی نیز در این میان مزید بر علت است. چه در ایران و چه در خارج از ایران طبق بررسی های من، اغلب افرادی که تریبون های ارتباطی برنامه های روانشناسی از طریق رادیو، تلویزیون و مطبوعات را در اختیار دارند، تحصیلات و لایسنس رشته ای که در مورد آن صحبت میکنند ندارند. به شخصه با تعداد زیادی از آنها تماس گرفته ام و از رشته تحصیلی و لایسنس آنها سوال کرده ام. تاکنون هیچکدام کسانی که من مورد پرسش قرار داده ام هم مدرک تحصیلی مرتبط و هم لایسنس را به طور همزمان نداشته اند. نمیدانم آیا تهیه کنندگان برنامه های تلویزیونی و رادیویی و ارباب سایر مطبوعات اگر قرار باشد یک برنامه پزشکی تهیه کنند، به هرکسی که ادعا کرد پزشک است بدون تحقیق، اجازه میدهند از تریبون آنها استفاده کند و اطلاعات تخصصی در اختیار مردم قرار دهد؟ شماری از معروفترین مدعیان روانشناسی و مشاوره شبکه های ماهواره ای که میلیونها هوادار متعصب دارند، دارای تحصیلات مرتبط و لایسنس تخصصی نیستند. بعضی از این افراد پولهای کلانی بواسطه برنامه های تلویزیونی و رادیویی خود در میاورند و هیچ کس به آنها اعتراضی نمیکند.
صفحات بیشماری در فیس بوک با عناوین دهان پر کنی از قبیل روانشناسی کودک، زوج درمانی، روانشناسی بالینی، مشاوره خانواده، روانشناسی بالینی کودک و نوجوان و … گاه با صدها هزار عضو وجود دارند که حتی یکی از آنها توسط یک متخصص مجاز اداره نمیشود. در این صفحات گاه توصیه های غیرعلمی و حتی ضد علمی ارائه میشود و هزاران لایک میگیرد. گمان نمیکنم مشابه این معضل به این شدت در سایر علوم صادق باشد.
برای اینکه از آسیب های احتمالی این پدیده در امان باشیم، به دوستان عزیز توصیه میکنم که هنگام مراجعه به روانشناس و مشاور در ایران ، بیاد داشته باشند که تنها متخصصینی صلاحیت دارند که از سازمان نظام روانشناسی و مشاوره جمهوری اسلامی ایران پروانه تخصصی کار داشته باشند. مجوز سایر نهادها از قبیل بهزیستی، کمیته امداد، سازمان جوانان، شرکت نفت، و امثالهم اعتبار ندارند. کسی که پروانه تخصصی ندارد، یعنی یا صلاحیت علمی، یا حرفه ای، یا تجربی، یا اخلاقی کار مشاوره و روانشناسی را ندارند. حداقل مشکل آنها این است که تحت نظارت هیچ نهاد تخصصی نیستند. امروزه تنها مرجع معتبر صدور پروانه و نظارت بر کار روانشناسان و مشاورین در ایران، تنها نظام روانشناسی و مشاوره جمهوری اسلامی ایران است. تابلوی متخصصینی که پروانه نظام روانشناسی را دارند به این شکل است:

nore-pic-2

دقیقا با همین رنگ و با همین طرح. لوگوی سازمان را هم بالای تابلو ملاحظه میکنید. مواظب باشید فریب تابلوهای مشابه مثل این را نخورید:

nore-pic-3

تابلوی فوق تقلیدی از تابلوی مجاز سازمان نظام روانشناسی است که میتواند افراد را گمراه کند. علاوه بر تابلوی مجاز نظام روانشناسی که ملاحظه کردید، یک متخصص دارای پروانه از نظام روانشناسی ، موظف است پروانه خود را در کلینیک به معرض مشاهده عموم بگذارد. این پروانه به این شکل است:

nore-pic-4

با همین طرح و همین رنگ دارای تاریخ اعتبار و اصل امضای ریاست سازمان که قبلا دکتر غلامعلی افروز بودند و اکنون دکتر عباس اللهیاری هستند. اگر به دلایلی هیچکدام این دو در دسترس نبود، توصیه میکنم دوستان ساکن ایران به صراحت از روانشناس و مشاور مورد مراجعه خود، در مورد پروانه تخصصی کارش سوال کنند و از او کارت شناسایی بخواهند. متاسفانه کارت های شناسایی جعلی در ایران وجود دارند که می توانند باعث فریب افراد شوند.
در اینجا دو نمونه از این کارتها را که متعلق به فرد واحدی هستند مشاهده میکنید:

nore-pic-5nore-pic-6

کارت واقعی نظام روانشناسی هیچ شباهتی به این دو کارت جعلی ندارد، دارای لوگوی برجسته طلایی رنگ است و مشخصات دارنده آنرا ثبت نموده است:

nore-pic-7

دوستان ساکن خارج از کشور نیز باید مواظب باشند، روانشناس و مشاوری که به او مراجعه میکنند، دارای پروانه کار از بورد تخصصی رشته خود باشند. بر خلاف کشور ایران که کلیه رشته های تخصصی مشاوره و راهنمایی تحت پوشش یک سازمان واحد قرار دارند، در اکثر کشورهای دنیا بویژه کشورهای پیشرفته غربی، هر رشته، بورد تخصصی خاص خودش را دارد. روانشناسان، مشاورین خانواده، مشاورین تحصیلی، متخصصین سلامت روان، مددکاران اجتماعی، و سایر متخصصین هرکدام بورد تخصصی خود را دارند که مسئول صدور پروانه و نظارت بر کار متخصصان همان رشته است. به عنوان مثال در امریکا در سایت رسمی هر ایالت، گزینه ای هست که میتوان لایسنس افراد متخصص هر رشته (نه تنها روانشناسی) را در آنجا بررسی کرد. در ایران نیز با مراجعه به سایت PCOIRAN.IR فهرست به روز رسانی شده متخصصین مجاز روانشناسی و مشاوره را مشاهده نمود.

Leave a Reply